Σπούδαζα ιστορία της τέχνης όταν βρέθηκα κάποτε σε μια γκαλερί στο Λονδίνο και στάθηκα μπροστά σε ένα έργο που με έκανε να αμφισβητήσω πολλά από όσα είχα
μάθει μέχρι τότε.
Ήταν ένα τεράστιο υφαντό από χιλιάδες καπάκια μπουκαλιών.
Κρεμόταν σαν ύφασμα, με πτυχές και αντανακλάσεις που άλλαζαν ανάλογα με το φως και τη γωνία που το κοιτούσες.
Διάβασα την πινακίδα:
El Anatsui. Γκάνα.
Και αμέσως με κυρίευσε η περιέργεια.
- Τι τον είχε οδηγήσει σε αυτή τη μορφή;
- Από ποια παράδοση ερχόταν αυτή η αισθητική;
- Τι έβλεπε εκείνος διαφορετικά;
Δεν γνώριζα τον καλλιτέχνη.
Δεν ήξερα τα kente, τα μνημειώδη υφαντά της Γκάνας που τον είχαν εμπνεύσει.
Και τότε συνειδητοποίησα κάτι παράξενο: όλα αυτά έλειπαν εντελώς από τις σπουδές μου.
Είχα διδαχθεί Αναγέννηση, Μπαρόκ, Ιμπρεσιονισμό, Μοντερνισμό. Αλλά σχεδόν καμία αναφορά σε Ιάπωνες, Κινέζους ή Αφρικανούς καλλιτέχνες.
Και άρχισα να αναρωτιέμαι:
- Πόσα ακόμη υπάρχουν εκεί έξω που δεν έχουμε μάθει να βλέπουμε;
- Πόσοι διαφορετικοί τρόποι υπάρχουν να οργανώνεις μια εικόνα, να σκέφτεσαι τον χώρο, να εκφράζεις νόημα;
Αυτό που συχνά ονομάζουμε «ιστορία της τέχνης» είναι στην πραγματικότητα κυρίως ιστορία της δυτικής τέχνης.
Και ακόμη κι όταν ερχόμαστε σε επαφή με έργα άλλων πολιτισμών χωρίς να το καταλαβαίνουμε, κρίνουμε τα πάντα με δυτικά μάτια.
Όμως κάθε παράδοση έχει τους δικούς της κανόνες, τις δικές της αξίες, τον δικό της τρόπο να δίνει μορφή στο νόημα.
Και ίσως αυτό να είναι ένα από τα πιο όμορφα πράγματα που μπορεί να σου προσφέρει η τέχνη: να σου θυμίσει ότι υπάρχουν άπειροι τρόποι να βλέπεις.
Και ότι όσο ανοίγει το βλέμμα σου, τόσο μεγαλώνει και ο κόσμος.
Dr. Χρυσοχέρη Ειρήνη
Ιστορικός Τέχνης και Οπτική Ανθρωπολογος
Διδάσκει στο Μικρό Πολυτεχνείο το σεμινάριο Ιστορίας της Τέχνης.
